Faruk Aslan – İnşaat Mühendisi
Metin: Elif Savaş – Mimar
Kısa cevap: Ankara’nın altından bilinen aktif bir fay hattı geçmiyor ve kent, Türkiye’de deprem tehlikesi görece düşük şehirlerden biri. Yine de çevredeki faylardan kaynaklanan sarsıntılar hissedilebilir. Bir binanın depremde nasıl davranacağını ise şehirden çok, oturduğu zemin ve nasıl inşa edildiği belirler.
Büyük depremlerin ardından Ankara’da en çok sorulan soru bu. Bu yazıda hem Ankara’nın deprem tehlikesini hem de asıl önemli olan soruyu yanıtlıyoruz: Oturduğunuz ya da alacağınız evin depreme dayanıklı olup olmadığını nasıl anlarsınız?
Ankara’nın deprem tehlikesi: Ne biliyoruz?
Yerbilimcilerin çoğu aynı noktada buluşuyor: Ankara’nın altında diri bir fay yok. Kuzey Anadolu Fayı kentin kuzeyinden geçiyor; çevrede Kırşehir–Keskin ve Haymana–Bala gibi daha küçük fay zonları bulunuyor. Bu faylarda olacak bir depremin Ankara’da hissedilmesi mümkün, ancak kent merkezinde yıkıcı bir sarsıntı beklenmiyor.
“Ankara kaçıncı derece deprem bölgesi?” Bu soru artık eskide kaldı. 1 Ocak 2019’da yürürlüğe giren Türkiye Deprem Tehlike Haritası, illeri derecelere ayırmak yerine her konum için ayrı bir tehlike değeri veriyor. Kendi adresinizin değerini AFAD’ın interaktif haritasından ya da e-Devlet’teki “AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritaları” hizmetinden öğrenebilirsiniz.
Deprem tehlikesi başka, bina riski başka
Aynı sarsıntı, yan yana duran iki binada çok farklı sonuçlar doğurabilir. Farkı yaratan dört etken var:
- Zemin: Kayalık zemin sarsıntıyı daha az iletir. Dere yataklarına yakın, yumuşak ve dolgu zeminler ise sarsıntıyı büyütebilir. Ankara’da zemin, mahalleden mahalleye hatta sokaktan sokağa değişir.
- Tasarım: Taşıyıcı sistemin zemine ve deprem yüküne göre doğru hesaplanmış olması.
- Uygulama: Projede çizilenin sahada gerçekten uygulanması; doğru beton, doğru donatı, doğru işçilik.
- Sonradan yapılan değişiklikler: Kesilen kolonlar, kaldırılan perde duvarlar, eklenen katlar.
Kısacası Ankara’da yaşamak tek başına sizi güvende kılmaz; sizi güvende kılan, oturduğunuz binadır.
Depreme dayanıklı ev nasıl anlaşılır? 7 adımlı kontrol listesi
- Ruhsat yılına bakın. 1999 depremlerinden sonra deprem kuralları sıkılaştı, 2001’de yapı denetim sistemi zorunlu hâle geldi. En güncel yönetmelik olan Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği ise 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girdi. Ruhsat tarihi ne kadar yeniyse, bina o kadar güncel kurallara göre tasarlanmıştır.
- Belgeleri isteyin: yapı ruhsatı, iskân (yapı kullanma izin belgesi), onaylı statik proje ve zemin etüdü raporu. Bunlar belediyenin imar arşivinde ya da müteahhitte bulunur. Belgesi eksik bir bina, soru işareti taşıyan bir binadır.
- Zemin etüdü raporuna bakın. Raporda zemin sınıfı ve temel için yapılan öneriler yer alır. Yeni binalarda bu rapor, tasarımın ilk adımıdır.
- Taşıyıcı sisteme dokunulmuş mu, kontrol edin. Zemin kattaki dükkânlarda kolon kesilmiş mi, dairelerde perde duvar kaldırılmış mı, sonradan kat eklenmiş mi? Bu değişiklikler binanın davranışını kökten değiştirir.
- Görünen işaretlere dikkat edin. Kolon ve kirişlerde çatlaklar, betonun dökülmesi, paslı ve dışarı çıkmış demirler, bodrumda sürekli nem. Bunlar tek başına hüküm vermez ama incelenmesi gerektiğini gösterir.
- Riskli yapı durumunu sorgulayın. 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespitini, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının lisans verdiği kuruluşlar yapar. Binanın riskli yapı olarak kayıtlı olup olmadığını e-Devlet üzerinden sorgulayabilirsiniz.
- Satın almadan önce bir mühendise gösterin. Özellikle eski bir binada, bağımsız bir inşaat mühendisinin inceleme yapması en güvenilir yoldur. Gerekirse betondan numune (karot) alınır ve donatı taraması yapılır.
Yeni bir projede nelere bakılmalı?
Yeni bir binada sorulacak soru şu: Güvenlik tasarımın başında mı düşünüldü, yoksa sonradan mı eklendi?
Efeoğlu projelerinde süreç zeminle başlar. Çizime geçmeden önce zemin etüdü yapılır ve temel bu rapora göre tasarlanır. Mimar ile inşaat mühendisi projeyi ilk günden birlikte yürütür; mimari kararlar taşıyıcı sistemle çelişmez. Uygulamada sahada bulunan inşaat mühendisi her imalatı kontrol listeleriyle takip eder ve merkez ofis her aşamayı yerinde kontrol ederek teslim alır.
Çünkü depreme dayanıklılık, bir binaya sonradan eklenecek bir özellik değil; arsanın seçildiği gün başlayan bir karardır.
Sıkça sorulan sorular
Ankara’da fay hattı var mı?
Kentin altından geçen bilinen aktif bir fay yok. En yakın büyük fay, kentin kuzeyinden geçen Kuzey Anadolu Fayı’dır.
Ankara’nın en güvenli ilçesi hangisi?
Tek bir ilçe adı vermek yanıltıcı olur, çünkü aynı ilçede zemin sokaktan sokağa değişir. Adresinize özel tehlike değerini AFAD haritasından öğrenebilir, binanız için bir mühendis değerlendirmesi yaptırabilirsiniz.
Eski binalar mutlaka riskli midir?
Hayır. Ancak 2000 öncesi binalar daha eski kurallarla yapıldığı için mutlaka incelenmelidir.
Deprem sigortası (DASK) zorunlu mu?
Evet. Zorunlu deprem sigortası konutlar için yasal bir zorunluluktur ve tapu işlemlerinde aranır.
Projelerimizi inceleyin. Zemin etüdünden teslime kadar her aşaması kontrollü yapılan yaşam alanlarımızı Projelerimiz sayfasında görebilir, sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Belirli bir binanın depreme dayanıklılığı ancak yerinde yapılan uzman incelemesiyle belirlenebilir.
Kaynaklar
- AFAD – Türkiye Deprem Tehlike Haritası
- e-Devlet – AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritaları hizmeti
- Sputnik Türkiye – Ankara’da fay hattı var mı?
- Hepsiemlak – Depreme dayanıklı bina nasıl anlaşılır?
- Gazi Üniversitesi – Ankara’nın Deprem Tehlikesi ve Riski Çalıştayı Bildiriler Kitabı